03:26 21 Tháng Mười Một 2019
Bác sĩ tâm thần tiếp nhận cô gái

Số ca rối loạn tâm thần tăng vọt trong thế giới hiện đại và lý do vì đâu

© Depositphotos / Pressmaster
Sức khoẻ
URL rút ngắn
0 0
Theo dõi Sputnik trên

MATXCƠVA (Sputnik) - Gần đây, các nhà khoa học từ Hoa Kỳ và Đan Mạch chỉ ra rằng sự rủi ro mắc bệnh tâm thần phụ thuộc vào chất lượng không khí.

Điều đó củng cố giả thiết rằng trên thế giới ngày càng nhiều người mắc chứng rối loạn tâm thần và các bệnh thần kinh, trong đó cả do thực trạng môi trường sinh thái.

Độc tố thần kinh lơ lửng trong không khí

Hai thập kỷ gần đây bộc lộ gia tăng mạnh số lượng những ca rối loạn tâm thần và tự kỷ. Điều này rất đáng lo ngại đồng thời đòi hỏi một lời giải thích để truy tìm căn nguyên.

Một phần, dịch bệnh tâm thần được coi là do có chẩn đoán tốt và số lớn dân cư có lối tiếp cận y tế thuốc men. Nhưng về căn bản là những nỗ lực tập trung hướng vào tìm kiếm nguyên nhân di truyền. Đã tìm thấy nhiều nhóm gen trong đó những đột biến đứt gãy làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh tâm thần. Tuy nhiên, quan sát lâu dài với những cặp song sinh không cho phép người ta gán lỗi xuất hiện và phát triển của tình trạng này hoàn toàn là do di truyền. Các nhà khoa học thiên về hướng kết luận rằng ở đây có vai trò quan trọng của sự tích hợp phức tạp các yếu tố di truyền, xã hội và môi trường nữa.

Từ lâu các nhà khoa học đã nhận thấy rằng ở các đô thị lớn sầm uất thì tỷ lệ người mắc chứng rối loạn tâm thần cao hơn ở vùng nông thôn. Thực tế đó buộc phải lưu ý đến yếu tố chất lượng không khí.

Chẳng hạn, vào năm 2013, các nhà khoa học Mỹ đã phân tích dữ liệu về hơn 7.000 đứa trẻ sinh ra với rối loạn phổ tự kỷ,  mà sản phụ là những người sống ở Los Angeles trong thời gian mang bầu. Chuyên gia đã nhập dữ liệu này vào bản đồ giám sát không khí và địa chỉ cư trú. Hóa ra ô nhiễm tầng ozone và các hạt độc hại dưới 2,5 micromet làm tăng rủi ro tự kỷ lên 12-15%. Còn  nguy cơ bệnh tăng lên 9% khi bị nhiễm oxit và nitơ dioxit.

Vào năm 2014, công bố sáu kết quả nghiên cứu có kiểm soát, cho thấy mối liên hệ giữa tự kỷ và chất lượng không khí đô thị. Nhưng cơ chế của nó là như thế nào?  Lời giải thích tiềm năng được nêu ra qua công trình của các nhà khoa học từ Trường Y thuộc ĐHTH Rochester (Hoa Kỳ). Họ thả những con vật thuộc loài gặm nhấm mỗi ngày trong hai tuần và tháng đầu tiên của cuộc đời chúng vào trong căn phòng chứa đầy không khí ô nhiễm y như trạng thái giờ cao điểm trên đường phố của đô thị cỡ trung bình. Sau đó, khi kiểm tra não những con chuột thì phát hiện ra rằng ở tất cả những con tham gia thí nghiệm đều có dấu hiệu viêm phổi, và đôi khi tâm thất bên phình to gấp ba lần so với chuẩn, và não trắng không phát triển hoàn toàn. Trong mô thần kinh thì mức độ dẫn truyền glutamate tăng cao. Những biến đổi như vậy là đặc tính ở những người mắc chứng tự kỷ và tâm thần phân liệt.

Ô nhiễm không khí tại Bắc Kinh
© AP Photo / Andy Wong
Ô nhiễm không khí tại Bắc Kinh
Các tác giả của công trình giả thiết rằng những hạt ô nhiễm trong không khí càng nhỏ, đặc biệt là hạt có nguồn gốc carbon từ nhiên liệu cháy, lốp xe mòn, thì càng nhiều khả năng len lỏi xâm nhập vào não qua đường hô hấp. Tiếp đó hệ thống miễn dịch buộc phải kích hoạt chống lại «kẻ xâm lăng» và gây viêm. Qua thời gian, tình trạng đó trở thành mãn tính và làm hỏng hệ thống thần kinh trung ương.

Rủi ro cao hơn với môi trường đô thị

Ở Trung Quốc, chất lượng không khí là vấn đề đặc biệt bức xúc. Một trong những nghiên cứu mới nhất được các nhà khoa học từ ĐHTH Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa công bố. Họ theo dõi khoảng 20.000 cư dân tại 25 tỉnh trên cả nước. Mọi người được yêu cầu tự đánh giá sức khỏe thần kinh của họ từ năm 2010 đến 2014: các nhà khoa học chú ý đến tần suất trầm cảm, căng thẳng, buồn rầu.

Đã xác minh được rằng hóa ra, hầu hết tất cả đều thấy sức khỏe tâm thần phụ thuộc vào khói bụi, có hằng hà sa số hạt độc tố siêu mịn (kích thước dưới 2,5 micromet) và sự dao động nhiệt độ ban ngày.

Bãi rác của California
© AP Photo / Nick Ut
Bãi rác của California
Cuối cùng, nghiên cứu quy mô nhất để tìm ra mối liên hệ giữa sinh thái học và bệnh tâm thần được các nhà khoa học từ ĐHTH Chicago (Hoa Kỳ) và ĐHTH Aarhus (Đan Mạch) trình bày vào cuối tháng 8. Họ đã dựa vào dữ liệu về 151 triệu trường hợp yêu cầu bảo hiểm tại Hoa Kỳ từ năm 2003 đến 2013 và 1,4 triệu bệnh nhân sinh ra ở Đan Mạch từ năm 1979 đến năm 2022 rồi sống ở đó trong mười năm đầu đời.

Để hoàn tất bức tranh ở Hoa Kỳ, các nhà khoa học cũng đánh giá sự góp mặt của những yếu tố xã hội như tiếp cận bảo hiểm y tế, thu nhập, mật độ dân số và nguồn gốc xuất thân (di truyền) - là người có tổ tiên từ châu Âu hoặc châu Phi, hay là người Mỹ bản địa.

Nguy cơ cao nhất về phát triển trầm cảm được quan sát thấy trong số những người là di dân nhập cư từ châu Âu. Tâm thần phân liệt và động kinh là hiện tượng phổ biến hơn ở những người Mỹ gốc Phi. Nguy cơ rối loạn lưỡng cực tăng 27% ở các quận có chất lượng không khí kém dưới ngưỡng trung bình của quốc gia. Chất lượng kém của đất sống làm tăng 19,2% nguy cơ rối loạn nhân cách.

Kết quả của Đan Mạch thì như sau: những người lớn lên ở vùng đất với không khí ô nhiễm cao nhất có nguy cơ rối loạn nhân cách hơn 162%, tâm thần phân liệt 148% và rối loạn lưỡng cực 29,4%. Và mặc dù không thể so sánh trực tiếp những kết quả này với tình hình nước Mỹ, nhưng nhịp độ như vậy rất đáng chú ý.

Vấn đề còn ở chỗ hiện tại chưa thể chứng minh rõ quan hệ nhân-quả giữa ô nhiễm không khí và rối loạn tâm thần, bởi còn quá nhiều yếu tố gây hại khác và căng thẳng bao quanh các cư dân đô thị. Về cơ chế của một kết nối như vậy, các tác giả nghiên cứu đưa ra ba giả thiết, cuối cùng dẫn đến stress oxy hóa trong tế bào não và tiếp đó, hệ quả là ức chế, gây tê liệt tử vong và phá hỏng vật liệu di truyền gen.