04:03 13 Tháng Mười Hai 2019
Biểu tình ở Tehran.

Biểu tình ở Iran: Liệu tăng giá xăng có dẫn đến bùng nổ cuộc cách mạng mới hay không?

© AP Photo / Majid Khahi/ISNA
Quan điểm-Ý kiến
URL rút ngắn
50
Theo dõi Sputnik trên

Tại Iran, vào ngày 16 tháng 11, sắc lệnh của chính phủ tăng gấp đôi giá xăng bắt đầu có hiệu lực. Thông báo tương ứng trong một ngày được công bố trên trang web của Công ty phân phối dầu quốc gia Iran (NIOPDC).

Ngoài ra, giá xăng ưu đãi tăng 50%  trong phạm vi hạn ngạch cho phép của mỗi người. Do đó, chủ sở hữu phương tiện cá nhân sẽ có thể mua 60 lít xăng mỗi tháng, chủ sở hữu xe nhiên liệu kép - 30 lít. Một quota riêng được cung cấp cho các tài xế taxi - 400 lít xăng và một nửa nhiên liệu cho xe nhiên liệu kép. Đối với người đi xe máy với mức giá hạn ngạch được cung cấp 25 lít xăng. Có hạn ngạch cho xe tải và xe cứu thương.

Nhà Trắng
© AP Photo / Pablo Martinez Monsivais

Đồng thời, giá 1 lít xăng trong hạn ngạch đã tăng 50%, lên tới 15 nghìn Rial Iran mỗi lít (khoảng 13 cent mỗi lít). Mỗi lít xăng bổ sung, nghĩa là ngoài hạn ngạch, đắt hơn - 30 nghìn Rial / lít

Tại một số thành phố của Iran, vì lý do này, các cuộc biểu tình rầm rộ bắt đầu nổ ra. Thương nhân trong một số chợ lớn tổ chức các cuộc đình công vào Chủ nhật, do giá nhiên liệu tăng, giá vận chuyển, cũng như một số hàng hóa, đã tăng vọt.

Khi giải tán người biểu tình, cảnh sát đã sử dụng vũ khí, nhiều trường hợp tử vong đã được báo cáo. Thông quan biên giới bị giới hạn ở biên giới với Iraq. Trong quốc hội Iran, các đại biểu đã nổi dậy chống lại Chủ tịch Ali Larijani. 50 nhà lập pháp đã ký trong một bức thư mở về luận tội Chủ tịch Quốc hội Iran. Các đại biểu cáo buộc Larijani thiếu kiểm soát và phê duyệt lệnh tăng giá xăng, dẫn đến bạo loạn, phóng hỏa hơn 100 ngân hàng Iran, 58 siêu thị và một số tổ chức tài chính. 

Cuộc biểu tình ở Iran.
© AFP 2019 /
Cuộc biểu tình ở Iran.

Tại sao xăng lên giá?

Omid Shukri Kalehsar, nhà phân tích độc lập về an ninh năng lượng của Iran tại Washington, chuyên gia tại Trung tâm phân tích United World International, cho rằng các cuộc biểu tình “xăng” ở Iran có một phần liên quan đến việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân:

"Việc Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân đã ảnh hưởng đến việc Iran không thể xuất khẩu lượng dầu có thể sau khi JCPOA có hiệu lực (Iran có thể sản xuất từ ​​3 đến 4 triệu thùng mỗi ngày sau khi ký kết thỏa thuận hạt nhân). Sản lượng dầu đạt 2,5 triệu thùng mỗi ngày sau khi ký kết thỏa thuận hạt nhân. Nhưng theo mức độ  Hoa Kỳ giảm nghĩa vụ về JCPOA, sản xuất dầu ở Iran đã giảm. Và điều này, đến lượt nó, gây ra sự thiếu hụt doanh thu dầu. Nếu Iran không thể xuất khẩu dầu, họ không thể đáp ứng nhu cầu tiền của mình, vì Iran không có sự thay thế xứng đáng cho xuất khẩu năng lượng. Do đó, quyết định tăng giá xăng  đã được phê duyệt ở cấp độ của cả ba  nhánh chính quyền. Iran cần tiền để đóng thâm hụt ngân sách. Trên thực tế, quyết định này chỉ ảnh hưởng đến tình trạng  của các bộ phận dễ bị tổn thương trong xã hội”.
© AFP 2019 /
Сuộc bạo loạn ở Iran

Omid Shokri lưu ý rằng các cuộc biểu tình “xăng” ở Iran đã lan rộng trong tầng lớp lao động, vì họ có mức lương rất thấp so với các nước khác.

Quyền lực thứ ba hay cuộc chiến tư tưởng

Emad Abshenass, nhà khoa học chính trị từ Tehran, nói với Sputnik rằng tình hình các cuộc biểu tình phản đối, dẫn đến bạo loạn và đụng độ với lực lượng an ninh Iran, giờ đã trở nên tương đối ổn định. Tuy nhiên, tại các cuộc mít tinh,có thể cảm nhận rõ tinh thần tác động tâm lý của lực lượng thứ ba:

“Tác động của các lực lượng bên ngoài đối với các cuộc bạo loạn ở Iran khá rõ ràng. Điều này đặc biệt đúng với Hoa Kỳ. 1,5 năm trước, Tổng thống Trump nói rằng Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân. Và mục tiêu của việc áp đặt các biện pháp trừng phạt cứng rắn là buộc người Iran phải xuống đường và biểu tình phản đối chính phủ [để lật đổ chính quyền]. Và bây giờ Hoa Kỳ đang lạm dụng tình hình hiện tại, tăng giá xăng để tạo ra  làn sóng bạo loạn. Trên thực tế, việc người dân ở Iran phản đối việc tăng giá nhiên liệu là một hiện tượng tự nhiên có thể xảy ra ở bất kỳ quốc gia nào. Nếu mọi người không xuống đường, đây sẽ là một tín hiệu đáng lo ngại. Giờ đây, theo dõi thấy yếu tố bên ngoài trong các cuộc biểu tình - ảnh hưởng của bên thứ ba theo đuổi lợi ích chính trị và lạm dụng tình hình cho tham vọng của chính họ, trong khi những người biểu tình ở Iran chỉ muốn giải quyết các vấn đề hàng ngày mang tính chất kinh tế".

Tuy nhiên, Nikolai Kozhanov, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Kinh tế thế giới và Quan hệ quốc tế,VHLKH Nga, Phó giáo sư tại Trung tâm nghiên cứu các nước vùng Vịnh Ba Tư thuộc Đại học Qatar cho rằng yếu tố của lực lượng thứ ba trong các cuộc biểu tình “ xăng” ở Iran là  mang tính giả định. Ông nói với Sputnik:

"Để nói rằng các cuộc biểu tình được gây ra bởi những nỗ lực tạo ra “cuộc cách mạng màu” ở Iran có thể có ước lệ, chính xác hơn, như đã được sửa đổi. Mục đích của việc áp dụng các biện pháp trừng phạt của Mỹ là gây áp lực lên chế độ chính trị ở Tehran, bao gồm thông qua sự mất ổn định nền tảng của nó, làm tệ đi cuộc sống của phần lớn dân số. Tất nhiên, từ quan điểm này, có thể nói về sự can thiệp từ bên ngoài. Còn tuyên bố của Teheran về sự can thiệp hoặc công việc kích động nổi loạn trước đó là một phần của cuộc đấu tranh tư tưởng. Những tuyên bố mà chúng tôi nghe được từ Washington cũng có nhiều khả năng làmang tính chất phản kháng đối với các sự kiện ở Iran. Không ai có thể mong đợi và dự đoán sự xuất hiện của bất kỳ làn sóng nào. Nhiều khả năng, ở đây đang nói về một số thất bại rất đáng báo động cho chế độ Iran. Iran cũng rất xa với kịch bản lặp lại của Lebanon hoặc Iraq".

Không có internet thì sẽ không có tuyên truyền và can thiệp từ bên ngoài

Ở Iran, từ thứ Bảy vừa rồi, chính quyền đã hạn chế truy cập Internet trên toàn quốc kể. Tất cả messengers nước ngoài đều bị chặn và thực tế chúng không thể truy cập ngay cả thông qua máy chủ proxy.

Biểu tình ở Tehran.
© REUTERS / Nazanin Tabatabaee/WANA
Biểu tình ở Tehran.

Emad Abshenas lưu ý rằng những lời kêu gọi chống chính phủ và kích động các cuộc biểu tình phản đối ở Iran, cũng như ở Lebanon, đã tích cực thông qua các nhóm khác nhau trong mạng xã hội và messengers nước ngoài (chủ yếu là trong What’sApp và Telegram) từ các nước thù địch với Iran. Đó chính là lý do tại sao, để ngăn chặn tuyên truyền, truy cập Internet bị hạn chế:

“Một số trường hợp đã được ghi nhận ở Iran trong những năm trước, khi tuyên truyền chống chính phủ tích cực diễn ra thông qua các nhóm khác nhau trong các mạng xã hội và messengers. Nhìn thấy các cuộc biểu tình xuất hiện, chính quyền đã thực hiện một động thái để như vậy - họ đã tắt phân khúc quốc tế của Internet, chỉ để lại quyền truy cập hạn chế vào các tài nguyên và messengers địa phương. Điều này đã được thực hiện để vô hiệu hóa ảnh hưởng của các nhóm hành động bên ngoài đến ý thức của người dân và kiểm soát tình hình bất ổn. Các cơ quan truyền thông của Hoa Kỳ và các quốc gia thù địch  đóng vai trò to lớn  trong việc kích động các cuộc biểu tình, chính những nước này tích cực thực hiện tuyên truyền chống lại Iran. Chúng nhằm mục đích củng cố bản thân trong phân khúc Internet của Iran và kiểm soát quần chúng”.
Chờ đợi một cuộc cách mạng hay chăng?
"Bây giờ tình hình đã ổn định hơn so với vài ngày trước và các cuộc biểu tình, cụ thể là các cuộc bạo loạn, đã giảm xuống", - Emad Abshenas cho biết.
“Tất nhiên, nếu chính phủ thực hiện các biện pháp - (chuyển vào tài khoản trợ cấp xăng cho 18 triệu gia đình thuộc nhóm người Iran nghèo khó và túng thiếu), thì nên hy vọng rằng mọi thứ sẽ bình yên trở lại. Cho đến nay, chúng tôi  không cảm thấy tác động đáng kể từ việc tăng giá xăng. Tuy nhiên, sự  tăng giá này được phản ánh trong các chỉ số kinh tế khác. Không nên hy vọng rằng với việc tăng giá xăng, dịch vụ vận chuyển, giao hàng và giá cả hàng hóa sẽ vẫn như cũ”.
Biểu tình ở Tehran.
© REUTERS / Nazanin Tabatabaee/WANA
Biểu tình ở Tehran.

Chuyên gia Nga Nikolai Kozhanov cũng tin rằng còn quá sớm để đưa ra kết luận về tương lai liên quan đến tình trạng bất ổn ở Iran, sẽ không có cuộc cách mạng:

“Những cuộc biểu tình này phù hợp với bối cảnh chung của cuộc chiến thông tin đang diễn ra giữa Iran và Hoa Kỳ. Các cuộc biểu tình có phần lặp lại các sự kiện năm 2017, khi người dân Iran không hài lòng với tình hình kinh tế, đã xuống đường. Tuy nhiên, như thực tế đã chỉ ra, đám đông đi ra đường khác xa với các tuyên bố chính trị. Việc tăng giá xăng chỉ là một cái cớ cho sự bất mãn từ tình hình kinh tế đang xấu đi ở Iran. Tuy nhiên, đám đông không có cấu trúc tổ chức rõ ràng. Từ quan điểm của địa lý, những người phản đối rất ấn tượng, nhưng về mặt đại chúng, theo như người ta có thể đánh giá từ các bản ghi video trên Internet và tin tức từ Iran, họ khác xa các cuộc biểu tình vào năm 2009, lớn nhất trong 20 năm qua ở Iran”.

Chuyên gia lưu ý rằng các cuộc biểu tình "xăng" cũng khó có thể dẫn đến thay đổi quyền lực ở Iran:

“Chính phủ Iran nhìn thấy khá có tổ chức, họ sẵn sàng kiểm soát tình hình và phản ứng rất gay gắt trong trường hợp cần thiết, điều này cho thấy tại thời điểm các cuộc biểu tình sẽ được kiểm soát. Giới lãnh đạo Iran có kinh nghiệm trong việc đàn áp các buổi tình được gọi là "gà" vào năm 2012, khi mọi người xuống đường sau khi giá gà tăng. Có kinh nghiệm  đấu tranh vào năm 2017. Chính quyền Iran đã sẵn sàng, họ biết cách phản ứng. Các phương pháp mà chính quyền Iran sẽ sử dụng có thể được mô tả như “ củ cà rốt và cây gậy” - một sự đàn áp cứng rắn đối với phần tích cực nhất của người biểu tình và cố gắng đi đến một thỏa thuận với những người ít tích cực và đông đảo nhất, kể cả thông qua nhượng bộ”.

Ý kiến trong bài viết là quan điểm của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của Sputnik.