Về chúng tôi

Đài phát thanh "Tiếng nói nước Nga" nói bằng tiếng Việt

Ngày 29.10.2009, đài phát thanh "Tiếng nói nước Nga" kỉ niệm 80 năm ngày thành lập. Hàng ngày đài "Tiếng nói nước Nga" phát bằng 40 ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt, qua sóng phát thanh và Internet. Xin giới thiệu với các bạn bài viết của quan sát viên đài "Tiếng nói nước Nga" Aleksei Lensov nói về lịch sử chương trình phát thanh tiếng Việt.

Năm 1951 là năm bước ngoặt trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Sau khi quan hệ ngoại giao giữa Liên Xô và Việt Nam được thiết lập, Quân đội nhân dân Việt Nam bắt đầu được nhận vũ khí viện trợ của Liên Xô.

Có lần, trung đội của ông Ngô Thi (người sau này làm việc ở báo Nhân dân) tấn công đồn Pháp và thu được chiến lợi phẩm là các linh kiện để lắp một chiếc đài thu thanh. Ngày 3 tháng 9 năm 1951, khi Ngô Thi xoay núm dò sóng thì bỗng nghe được câu “Đây là đài Matxcơva!”. Đó chính là buổi phát thanh đầu tiên bằng tiếng Việt của đài chúng tôi.

Chỉ huy trung đội đã phân công người trực, chờ nghe đài Matxcơva và kể lại nội dung cho các chiến sĩ cùng nghe. Một trong những người trực đài là Ngô Thi. Các buổi phát thanh từ Matxcơva tạo nên mối quan tâm lớn. Bởi vì đó không những là nguồn thông tin duy nhất về Liên Xô, mà còn là tiếng nói đoàn kết của những người anh em quốc tế ủng hộ cuộc đấu tranh yêu nước của Việt Nam. Năm 1954, khi anh lính trẻ Ngô Thi phục viên về làm việc ở báo Nhân Dân thì nghe đài Matxcơva là nhiệm vụ trực tiếp của anh. Hồi đó tòa soạn báo không có máy ghi âm. Ngô Thi phải học tốc kí để chép các bản tin và bình luận, sau đó biên tập lại thành bài để đăng báo.

Và bây giờ, các bạn hãy nghe câu chuyện của quan sát viên Aleksei Lensov: (audio)


Khi đó, đài chúng tôi chưa có các chuyên gia tiếng Việt riêng của mình. Do vậy, các sinh viên Việt Nam đã dịch các tài liệu phát thanh sang tiếng Việt và đọc trước máy ghi âm của đài. Do mới sang Matxcơva chưa lâu để học tập nên vốn tiếng Nga của những sinh viên người Việt này chưa nhiều, vì vậy các nhân viên của đài đã dịch tài liệu phát thanh từ tiếng Nga sang tiếng Pháp hoặc tiếng Trung Quốc, rồi từ đó sinh viên Việt Nam lại dịch sang tiếng mẹ đẻ của mình.

Về sau, các nhân viên đầu tiên của đại sứ quán Việt Nam tại Matxcơva đã đến hỗ trợ chúng tôi. Tôi có may mắn nhiều lần được gặp các nhà ngoại giao nổi tiếng của Việt Nam đã từng tự hào nói rằng khởi đầu sự nghiệp của họ trùng với công việc mà họ đã làm tại đài Matxcơva.

Sau chiến thắng trong cuộc kháng chiến chống Pháp, để đáp ứng sự quan tâm về tin tức của nhân dân, ban lãnh đạo nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã quyết định phát lại các buổi phát thanh tiếng Việt của đài Matxcơva qua hệ thống dây dẫn quốc gia. Những chiếc loa truyền thanh gắn trên đường phố, trong các làng mạc đã đưa chương trình phát thanh của đài Matxcơva đến với hàng triệu người dân miền Bắc Việt Nam. Lịch phát của đài Matxcơva được in trên các báo của Trung ương và các tỉnh địa phương. Sẽ không thừa khi nói rằng tại miền Nam Việt Nam, cho đến tận ngày giải phóng 1975, nhân dân vùng địch chiếm nếu nghe đài Matxcơva đã bị Mỹ ngụy bỏ tù. Nhưng dù sao người dân khi ấy vẫn tiếp tục nghe các buổi phát thanh của đài chúng tôi, bằng chứng cho điều đó là những bức thư thính giả miền Nam gửi sang Matxcơva qua các vùng giải phóng.

Nhiều năm qua, chúng tôi đã nhận được hàng nghìn bức thư thính giả Việt Nam gửi tới đài Matxcơva. Không hiếm khi trong phong bì có cả thiếp mời dự đám cưới hoặc ngày vui nào đó của gia đình. Chúng tôi còn nhận được thư của Việt kiều ở Pháp, Mỹ, Úc, Đức, Canada… Cho dù quan điểm chính trị và tư tưởng của họ có khác nhau như thế nào đi nữa, thì những thính giả này đều nhất trí với nhau ở một điểm là đài Matxcơva, đài Tiếng nói nước Nga là tiếng nói hữu nghị, tiếng nói thông cảm với Việt Nam, là bằng chứng về sự tôn trọng của nhân dân Nga đối với nhân dân Việt Nam, với lịch sử, truyền thống, văn hóa Việt Nam.

Trong suốt 55 năm qua, nhiều công dân Việt Nam đã tích cực tham gia vào các chương trình của đài chúng tôi. Họ đã phát biểu trước máy ghi âm của đài tiếng nói nước Nga khi sang thăm và làm việc tại Matxcơva, hoặc ở Việt Nam, nơi các phòng viên của đài chúng tôi thường sang công tác.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chia sẻ với Ban tiếng Việt của đài Matxcơva, tên gọi trước đây của Đài Tiếng nói nước Nga, về những cảm tưởng của Người trong cuộc đi thăm chính thức đầu tiên đến Liên Xô.

Phó chủ tịch Tôn Đức Thắng đã phát biểu trước máy micro của đài chúng tôi, kể về sự tham gia của Người trong cuộc khởi nghĩa của thủy thủ Pháp trong thời gian Nội chiến ở Liên Xô sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười. Chính ông Tôn Đức Thắng là người đầu tiên, trong một lần phát biểu ở đài Matxcơva, đã đề cập đến sự tham gia của một nhóm sáu chiến sĩ tình nguyện Việt Nam đã tham gia cuộc chiến tranh Vệ quốc của nhân dân Nga chống phát xít Hít le, bảo vệ thủ đô Matxcơva. Về sau, Ban tiếng Việt của đài chúng tôi đã tìm kiếm tài liệu về những người anh hùng ấy.

Lãnh tụ Mặt trận dân tộc giải phòng miền Nam Việt Nam Nguyễn Hữu Thọ nhận định rằng những người anh hùng Liên Xô trong cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại như Alechxandr Marozov, Doia Kosmodianskaya, Oleg Kosevoi…đã trở thành gương sáng cho các chiến sĩ quân giải phóng Việt Nam. Nhiều chiến sĩ của ông đã lấy tên các vị anh hùng Nga để làm biệt danh của mình khi hoạt động cách mạng.

Vào đầu thập kỉ 70, phát biểu tại đài Tiếng nói nước Nga sau khi đi thăm nhà máy chế tạo ô tô ZIL, ông Lê Duẩn đã nói rằng ở Việt Nam tên của nhà máy này đã trở thành một từ tiếng Nga thông dụng nhất, bởi vì khắp nước chỗ nào cũng có những chiếc ô tô tải do nhà máy sản xuất. Còn đại tướng Võ Nguyên Giáp những khi trả lời phỏng vấn đài Tiếng nói nước Nga đã nhiều lần nói về ý nghĩa to lớn của sự viện trợ kĩ thuật quân sự của Liên Xô đối với đối với kết thúc thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam.

Quan sát viên Aleksei Lensov của đài chúng tôi hồi tưởng lại: (audio)

Chính đài "Tiếng nói nước Nga" đã là đài nước ngoài phát thanh bằng tiếng Việt đầu tiên đưa tin về chiến thắng lịch sử của những người yêu nước Việt Nam vào ngày 30 tháng 4 năm 1975. Đài Matxcơva cũng đã lưu ý thính giả về một điều trùng hợp có ý nghĩa tượng trưng: lá cờ giải phóng tung bay trên phủ tổng thống của chính phủ ngụy quyền Sài Gòn đúng vào ngày mà 30 năm trước các chiến sĩ Hồng quân Liên Xô đã phất lên lá cờ Chiến thắng trên thủ đô của bọn phát xít – thành phố Berlin.

Trong thập niên 80, các nhân viên Ban tiếng Việt của đài Matxcơva, không quên câu chuyện của ông Tôn Đức Thắng về các chiến sĩ tình nguyện quốc tế tham gia chiến tranh vệ quốc vĩ đại của nhân dân Liên Xô, đã quyết định tìm hiểu xem những người đó là ai, do đâu mà họ có mặt trong hàng ngũ Hồng quân xô viết, số phận của họ ra sao?

Cuộc tìm kiếm đã tiến hành trong vòng mấy năm liền. Chúng tôi đã bỏ rất nhiều thì giờ để tra cứu hồ sơ trong các kho lưu trữ và thư viện, gặp gỡ với các đảng viên cộng sản kì cựu, các nhân viên Quốc tế cộng sản, những người từng tham gia phong trào cách mạng ở Việt Nam. Chúng tôi đã xác định được tên tuổi năm chiến sĩ tình nguyện quốc tế người Việt tham gia bảo vệ Moskva. Những người này đã được nhà nước Liên Xô truy tặng huân chương Chiến tranh vệ quốc, phần thưởng này đã được trao cho gia đình họ. Việc tìm kiếm hai chiến sĩ Hồng Quân người Việt Nam còn lại vẫn đang được tiếp tục tiến hành.

Các báo và tạp chí Việt Nam đã nhiều lần đăng tải những bài viết với những đánh giá tốt đẹp về công việc của ban tiếng Việt đài "Tiếng nói nước Nga". Ban lãnh đạo đài Tiếng nói Việt Nam đã tặng tập thể Ban tiếng Việt đài "Tiếng nói nước Nga" danh hiệu “Vì sự nghiệp phát thanh cho Việt Nam”. Hai cựu nhân viên lão thành của Ban tiếng Việt là Nikolai Solntsev và Leonid Krichevski đã được tặng Huân chương hữu nghị Việt Nam. Nhà xuất bản Sáng Tạo của người Việt tại Matxcơva đã xuất bản một quyển sách nói về ban tiếng Việt do quan sát viên Aleksei Lensov viết chung với tiến sĩ Trần Văn Cơ, trong thời kì ông Cơ làm việc tại Nga.

Hiện nay, ban tiếng Việt tích cực tham gia vào việc thực hiện chính sách đối tác chiến lược giữa hai nước chúng ta. Các buổi phát thanh của đài đã đưa tin rộng rãi về chủ trương chính sách của ban lãnh đạo Nga, những hành động của xã hội Nga và các tập thể lao động Nga trong việc chỉnh đốn và hoàn thiện các mối liên hệ song phương Nga Việt, hiện nay đã trở thành những mối quan hệ đối tác chiến lược. Ban tiếng Việt đài chúng tôi đặc biệt quan tâm đến cu
c sống của cộng đồng người Việt Nam tại Matxcơva và các thành phố khác của nước Nga. Chúng tôi có mối liên hệ chặt chẽ không những với đại sứ quán Việt Nam tại Matxcơva, mà cả với các tổ chức xã hội và các tập thể lao động của người Việt Nam ở Nga. Hoạt động của các tổ chức này được chúng tôi kịp thời phản ánh trong các buổi phát thanh của đài một cách cụ thể nhất.

Thời gian gần đây, trang điện tử của đài "Tiếng nói nước Nga" được cải tiến và mở rộng. Đến ngày kỉ niệm năm chẵn này số lượng người truy cập website đã tăng lên hàng chục lần, cá biệt có ngày tăng đến hàng trăm lần. Khi truy cập website của đài "Tiếng nói nước Nga", nhiều người Việt Nam ở những nơi điều kiện kĩ thuật không cho phép bắt được chương trình phát sóng của đài đã có thể tiếp cận được nguồn thông tin cần thiết. Đặc biệt, đó là những người Việt Nam sống ở Matxcơva và Trung Nga. Nhiều trang điện tử bằng tiếng Việt ở Việt Nam và các nước khác hàng ngày đã sử dụng nguồn tin và bài từ website của đài "Tiếng nói nước Nga".

Nhà văn thiếu tướng Hữu Ước, tổng biên tập báo “Công an nhân dân”, “An ninh thế giới” và “Văn nghệ công an” thường nghe đài "Tiếng nói nước Nga" và truy cập trang điện tử của đài.